M E D E N I Y Y E T

Kitab insana nece komek edir?

Kitab�ılıq işində sosioloji araşdırmalar o zaman daha səmərəli olur ki, o, təkcə faktları toplamaq və sistemləşdirməklə məşğul olmur, həm də tədqiqat aparılan istiqamətdə daxili qanunauyğunluqları, onun gələcək perspektivlərini, bu hadisə və faktların başqa obyektiv ənənlərlə bağlılığını və ictimai inkişafa təsir g�stərən qanunauyğunluqları m�əyyənləşdirməyə k�mək edir.

Hər şeydən əvvəl, bu tədqiqatlara kompleks şəkildə yanaşmaq, ayrı-ayrı hadisə və faktları �mumiləşdirmək lazımdır. Bundan başqa, kitab�ılıq işində baş verən proses və hadisələr obyektiv və subyektiv faktorlar fonunda �yrənilməlidir (şərait, tələbat, imkan, insanların mənəvi sərvətlərə � elmə, biliyə, əxlaqa, mədəniyyətə m�nasibəti, cəmiyyətin inkişafının başlıca istiqamətləri və s.).

M�asir oxucunun sosial strukturu �ox m�rəkkəbdir. Əgər 20-ci əsrin 90-cı illərinədək bu struktur, əsasən, 3 təbəqədən ibarət idisə (fəhlələr, kəndlilər, ziyalılar), siyasi sistemin dəyişməsi ilə hazırda əvvəlki sosial təbəqələrlə yanaşı, tamamilə yeni sosial q�vvələr də meydana �ıxmışdır. Kitab nəşrinin d�zg�n planlaşdırılmasında cəmiyyətinin strukturunun �yrənilməsinin �ox b�y�k əhəmiyyəti var. Bunun ���n elmi cəhətdən əsaslı, obyektiv sosial məlumatlar əldə etmək tələb olunur. Sosial məlumat insanların həyat fəaliyyətlərinin m�vcud şəraitinin və formalarının, habelə onların maddi və mənəvi tələbatlarının (�z� də gələcək inkişaf perspektivləri də nəzərə alınmaqla) �yrənilməsidir. Məsələn, sosial məlumatda insanların əmək fəaliyyəti, bu fəaliyyətin maddi, elmi, texniki, iqtisadi tərəfləri nəzərə alınmalıdır.

Sosial tədqiqatların planlaşdırılması və aparılması həm əhalinin kitaba olan tələbatını m�əyyənləşdirməyə və kitab bazarını bu tələbata uyğun qurmağa, habelə nəşriyyat fəaliyyətinin iqtisadi cəhətdən effektliliyini təmin etməyə imkan yaradır.

Xalqın psixologiyasını onun həyat tərzi m�əyyənləşdirir. Həyat tərzi bir tərəfdən insanların təbiətə praktik m�nasibətlərini, elmi cəhətdən silahlanmanın dərəcəsini, onların əmək məhsuldarlığını, istehsal q�vvələrinin vəziyyətini və bunlara g�rə də tələbatın, istehsal m�nasibətlərinin xarakterini, cəmiyyətin iqtisadi quruluşunu və s. m�əyyən edir.

Cəmiyyətin sosial psixologiyasının onun sosial strukturu m�əyyənləşdirir. Son illərdə fəhlə, kəndli, ziyalı təbəqəsi ilə yanaşı ticarət, biznes sahəsi ilə məşğul olan geniş sayda insanlar da meydana �ıxmışdır.

Kitab nəşrinin planlaşdırılması və istehsalı zamanı cəmiyyətin sosial-peşə tərkibi, milli və etnik qrupların psixoloji x�susiyyətləri, onların tələbat və meylləri lazımınca �yrənilməlidir.